Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Đại học quốc gia Hà Nội
Trường Đại học khoa học tự nhiên
Khoa địa chất
Bài tiểu luận
Môn: Cơ sở văn hóa Việt Nam
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
I. Ảnh hưởng của Phật Giáo trong đời sống văn hoá người Việt
Từ khi du nhập Việt Nam đến nay, Phật giáo đã tồn tại và gắn liền với
lịch sử dân tộc, nó ngấm sâu vào tư duy và trở thành một bộ phận văn hoá, nếp
sống của người Việt. Ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống văn hoá người
Việt thể hiện rõ ở các mặt.
1. Ảnh hưởng Phật Giáo qua sự dung hòa với các tín ngưỡng
truyền thống
Khi được truyền vào Việt Nam, Phật Giáo đã tiếp xúc ngay với các tín
ngưỡng bản địa, do vậy đã kết hợp chặt chẽ với các tín ngưỡng này. Biểu
tượng chùa Tứ Pháp (13) thực ra vẫn chỉ là những đền miếu dân gian thờ các
vị thần tự nhiên: Mây, Mưa, Sấm, Chớp và thờ Đá. Lối kiến trúc của chùa
chiền Việt Nam là tiền Phật hậu Thần cùng với việc thờ trong chùa các vị
thần, các vị thánh, các vị Thành Hoàng thổ địa và vị anh hùng dân tộc
Chính vì tinh thần khai phóng này mà về sau phát sinh những hậu quả mê tín
dị đoan bên trong Phật Giáo như xin xăm, bói quẻ, cầu đồng các nhà nghiên
cứu nước ngoài rất ngạc nhiên khi thấy Phật Giáo Việt Nam dung nạp dễ
dàng các tín ngưỡng đa thần của bản địa trong khi các Quốc gia trong vùng
thì không có (19). Có nên gạt bỏ loại hình tín ngưỡng truyền thống này ra
khỏi Phật Giáo không? Vẫn là một vấn đề rất tế nhị, tuy nhiên, ta phải thừa
nhận rằng tinh thần dung hòa và khai phóng của Phật Giáo Việt Nam là một
trong những nét đặc trưng đáng chú ý.
2. Ảnh hưởng Phật Giáo qua sự dung hòa với các tôn giáo khác
Đó là kết quả của sự phối hợp và kết tinh của Đạo Phật với đạo Nho và
đạo Lão, được các nhà vua thời Lý công khai hóa và hợp pháp hóa. Chính vì
đặc tính dung hòa và điều hợp này mà Phật Giáo Việt Nam đã trở thành tín
ngưỡng truyền thống của dân tộc Việt. Nó chẳng phải Phật giáo Ấn Độ hay
Trung Hoa, Tiểu Thừa hay Đại Thừa, mà nó là tất cả những khuynh hướng
tâm linh của người dân Việt. Nó thực ra là cái "Đồng Qui Nhi Thù Đồ", cùng
về một đích mà đường lối khác nhau, chính tinh thần khai phóng của Phật
Giáo Việt Nam đã kết tinh lấy Chân, Thiện, Mỹ làm cứu cánh để thực hiện.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Nho giáo thực hiện cứu cánh ấy bằng con đường Thiện, tức là hành vi đạo
đức để tới chỗ nhất quán với Mỹ và Chân. Đạo giáo thực hiện cứu cánh ấy
bằng con đường Mỹ, tức là tâm lý nghệ thuật để tới chỗ nhất quán với Thiện
và Chân. Phật giáo thực hiện cứu cánh ấy bằng con đường trí tuệ giác ngộ để
đạt tới chỗ nhất quán Chân, Thiện, Mỹ. Đó là thực tại Tam Vi Nhất của tinh
thần tam giáo Việt Nam. Trong nhiều thế kỷ hình ảnh tam giáo Tổ Sư với
Phật Thích Ca ở giữa, Lão Tử bên trái và Khổng Tử bên phải đã in sâu vào
tâm thức của người dân Việt.
3. Ảnh hưởng Phật Giáo qua sự dung hòa giữa các tông phái Phật
Giáo
Đây là một nét đặc trưng rất riêng biệt của Phật Giáo Việt Nam so với
các Quốc gia Phật Giáo láng giềng. Chẳng hạn như Thái Lan, Tích Lan, Lào,
Campuchia chỉ có Phật Giáo Nam Tông, ở Tây Tạng, Trung Hoa, Nhật Bản,
Mông Cổ thuần tuý chỉ có Phật Giáo Bắc Tông. Nhưng ở Việt Nam thì lại
dung hòa và điều hợp cả Nam Tông và Bắc Tông. Chính vì tinh thần khế lý
khế cơ của Phật Giáo cộng với tinh thần khai phóng của Phật Giáo Việt Nam
mới có được kết quả như vậy. Tuy Thiền Tông chủ trương bất lập văn tự,
song ở Việt Nam chính các vị Thiền Sư xưa lẫn nay đã để lại rất nhiều trước
tác có giá trị, đặc biệt các Thiền Viện ở Việt Nam điều tụng kinh gõ mõ như
các tu viện Tông Tịnh Độ. Dòng thiền Tỳ Ni Đa Lưu Chi thì kết hợp với Mật
Giáo, có nhiều Thiền Sư phái này như ngài Vạn Hạnh, Từ Đạo Hạnh,
Nguyễn Minh Không đều nổi tiếng là giỏi phép thuật trong việc trừ tà, chữa
bệnh.
4. Ảnh hưởng Phật Giáo qua sự dung hòa với các thế hệ chính trị
xã hội
Phật giáo tuy là một tôn giáo xuất thế, nhưng Phật Giáo Việt Nam có
chủ trương nhập thế, tinh thần nhập thế sinh động này nổi bật nhất là các thời
Đinh, Lê, Lý, Trần. Trong các thời này các vị cao tăng có học thức, có giới
Hạnh đều được mời tham gia triều chính hoặc làm cố vấn trong những việc
quan trọng của Quốc gia. Ta thấy có nhiều lý do khiến các Thiền Sư Việt
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Nam tham gia vào chính sự, thứ nhất: Họ là những người có học, có ý thức
về Quốc gia, sống gần gũi nên thấu hiểu được nổi đau khổ của một dân tộc bị
nhiều cuộc đô hộ của ngoại bang. Thứ hai: Các Thiền Sư không có ý tranh
ngôi vị ngoài đời nên được các vua tin tưởng, và thứ ba: Các Thiền Sư không
cố chấp vào thuyết trung quân (chỉ biết giúp vua mà thôi) như các nho gia
nên họ có thể cộng tác với bất cứ vị vua mào đem lại hạnh phúc cho dân
chúng. Thời vua Đinh Tiên Hoàng đã phong cho Thiền Sư Ngô Chân Lưu
làm Tăng Thống, thời Tiền Lê có ngài Vạn Hạnh, ngài Đỗ Pháp Thuận, ngài
Khuông Việt cũng tham gia triều chính. Trong đó đặc biệt Thiền Sư Vạn
Hạnh đã có công xây dựng triều đại nhà Lý khi đưa Lý Công Uẩn lên làm
vua, chấm dứt chế độ tàn bạo của Lê Long Đỉnh, ông vua Ngọa Triều còn có
biệt danh kẻ róc mía trên đầu sư. Thời nhà Trần có các thiền sư Đa Bảo,
thiền sư Viên Thông điều được các vua tin dùng trong bàn bạc quốc sự như
những cố vấn triều đình.
5. Ảnh hưởng Phật Giáo trong đời sống người bình dân và giới trí
thức Việt Nam
Cũng như tất cả dân tộc nào trên thế giới từ Đông sang Tây, từ Nam
đến Bắc, lúc sơ khởi người Việt Nam tín ngưỡng và tôn thờ tất cả những sức
mạnh hữu hình hay vô hình mà họ cho là có thể giúp đỡ họ hoặc làm hại đến
họ như mây, mưa, sấm, sét, lửa, gió Trong bối cảnh tín ngưỡng đa thần này,
Phật Giáo đã xuất hiện và nhanh chóng quá thân qua hình ảnh của bộ tượng
Tứ Pháp ở chùa Dâu, ngôi chùa Phật Giáo đầu tiên của Việt Nam ở Luy Lâu
(Hà Bắc ngày nay), đó là bộ tượng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp
Điễn, một hình ảnh sống động và gần gũi với người dân nông thôn trong việc
cầu xin phước lộc, cầu đảo, cầu siêu, cầu xin tất cả những gì mà cuộc sống
con người đòi hỏi. Người Phật tử trong thời kỳ sơ khai này quan niệm rằng
Phật là đấng cứu thế, có thể ban cho con người mọi điều tốt lành.
Đến thời nhà Lý, có nhiều Thiền sư từ Trung Quốc sang và thiết lập
nhiều Thiền phái, phong trào học và tu phật phát triển mạnh ở trong giới trí
thức, cung đình, đô thị, nhưng trong giới bình dân vẫn tồn tại nhất định một
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Phật Giáo dân gian với những ảnh hưởng cảm tính vốn có từ trước. Được vua
triều Lý, Trần ủng hộ, hoạt động của Phật Giáo có mặt ở khắp hang cùng ngõ
hẻm, làng nào cũng có chùa có tháp, người ta học chữ, học kinh, hội hè, biểu
diễn rối nước, họp chợ ngay ở trước chùa.
Chùa làng đã từng một thời đóng vai trò trung tâm văn hóa tinh thần
của cộng đồng làng xã Việt Nam, chùa không những là nơi giảng đạo cầu
kinh, thờ cúng Phật mà còn là nơi hội họp,. di dưỡng tinh thần, tham quan
vãn cảnh. Bởi vì, kiến trúc của chùa Việt Nam thường hòa hợp với cảnh trí
thiên nhiên, tạo thành một kiến trúc hài hòa với ngoại cảnh. Khung cảnh ấy
phù hợp với những giờ phút nghỉ ngơi sau giờ lao động nhọc nhằn và dinh
dưỡng tinh thần của tuổi già.
Đến thế kỷ mười lăm, Nho Giáo thay chân Phật Giáo trong lãnh vực
thượng tầng xã hội, Phật Giáo từ giã cung đình nhưng vẫn vững vàng trong
làng xã. Ngôi đình xuất hiện tiếp thu một số kiến trúc và nghệ thuật Phật
Giáo, đồng thời trở thành trung tâm hành chính của làng xã Cửa chùa chỉ
còn mở cửa cho đàn bà, con gái kêu van, nguyện cầu khi chồng bị bắt phu,
con bị bắt nợ, ốm đau bệnh tật, mất mùa đói rét xin Phật gia hộ. Bồ Tát
Quan Âm hay Phật Bà được ưa chuộng hơn xưa. Nhờ vậy mà ngày nay
chúng ta chiêm ngưỡng được pho tượng Quan Âm nghìn tay nghìn mắt trong
chùa Bút Tháp (tỉnh Hà Bắc) tạc vào năm 1656. Tượng rất đẹp nhưng được
tạo vào thời điểm Phật Giáo không còn tôn sùng như Quốc giáo nữa, chứng
tỏ Phật Giáo đã ăn sâu vào tâm tư vào văn hóa nghê thuật dân gian.
Quả thật vậy, Đạo Phật đã có mặt ảnh hưởng khắp mọi giai tầng trong
xã hội Việt Nam, không những trong giới bình dân mà còn ở trong giới trí
thức nữa.
Phật Giáo Thiền Tông ở Việt Nam phát triển mạnh và ảnh hưởng sâu
rộng trong giới trí thức, cung đình từ thời Đinh (968-980), tiền Lê (980-
1009) đến thời Lý (1010-1225) đã mang được trong mình một tinh thần Việt
Nam, đó là sự ra đời của một Thiền phái mới, phái Thảo Đường do Lý Thánh
Tông một vị Vua anh kiệt đứng đầu. Nhưng Thiền Tông Việt Nam phát triển
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
rực sáng nhất là ở giai đoạn nhà Trần (1226-1400) với những tư tưởng vừa
thăng trầm vừa phóng khoáng của các thiền sư thời Trần đã được đúc kết
trong các tác phẩm Khóa Hư Lục của Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền
Quang đã làm cho bình diện học thuật Việt Nam lúc bấy giờ bổng bừng sáng
hẳn lên. Đặc biệt sự xuất hiện thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, do người Việt
Nam sáng lập ra, thể hiện được đầy đủ mọi đặc trưng, độc đáo của người
Việt và nó đã để lại dấu ấn đặc sắc trong lịch sử văn hóa Việt Nam cho tới
ngày nay.
6. Phật Giáo không những ảnh hưởng trong đời sống của người
dân mà còn ảnh hưởng qua góc độ nhân văn và xã hội
a. Ảnh hưởng Phật Giáo qua ngôn ngữ
Trong đời sống thường nhật cũng như trong văn học Việt Nam ta thấy
có nhiều từ ngữ chịu ảnh hưởng ít nhiều của Phật Giáo được nhiều người
dùng đến kể cả những người ít học. Tuy nhiên không phải ai cũng biết những
từ ngữ này được phát xuất từ Phật Giáo, chẳng hạn như khi ta thấy ai bị hoạn
nạn, đau khổ tỏ lòng thương xót, người ta bảo "tội nghiệp quá". Hai chữ “tội
nghiệp” là từ ngữ chuyên môn của Phật Giáo. Theo Đạo Phật “tội nghiệp” là
tội của nghiệp, do nghiệp tạo ra từ trước, dẫn tới tai nạn hay sự cố hiện nay,
theo giáo lý nhà Phật thì không có một hiện tượng hay sự cố tai nạn nào xảy
ra là ngẫu nhiên hay tình cờ, mà chỉ là kết quả tập thành của nhiều nguyên
nhân tạo ra từ trước. Những nguyên đó (theo đạo Phật gọi đó là nhân duyên)
khi chín mùi, thì đem lại kết quả. Mọi người đều nói tội nghiệp nhưng không
phải nhiều người biết được đó là một từ ngữ nói lên một chủ thuyết rất căn
bản của Phật :"Thuyết nhân quả báo ứng" thuyết này cũng đi sâu vào nhận
thức dân gian với những cách như "Ở hiền gặp lành, gieo gió gặp bão" hay là
câu thơ bình dân:
“Người trồng cây hạnh người chơi
Ta trồng cây đức để đời mai sau”
b. Ảnh hưởng Phật Giáo qua ca dao và thơ ca
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Sự ảnh hưởng phật giáo không ngừng ở phạm vi từ ngữ mà nó còn lan
rộng, ăn sâu vào những ca dao dân ca và thơ ca của người dân Việt Nam nữa.
Ca dao dân ca là một thể loại văn vần truyền khẩu, dễ hiểu trong dân
gian, được lưu truyền từ đời này sang đời khác. Không ai biết rõ xuất xứ của
những lời ca hát đó ở đâu, chỉ biết rằng nó thường được thể hiện dưới hình
thức câu hát ru em, những câu hò đối đáp giữa các chàng trai cô gái tuổi đôi
mươi hay để kết thúc mỗi câu chuyện cổ tích mà các cụ già kể cho con cháu
nghe mang tính chất khuyên răng dạy bảo. Ca dao dân ca phổ biến dưới dạng
thơ lục bát bao gồm nhiều đề tài khác nhau, tư tưởng đạo lý của phật giáo
cũng thường được ông cha ta đề cập đến trong ca dao dân ca dưới đề tài này
hay khía cạnh khác để nhắc nhở, khuyên răng dạy bảo, với mục đích xây
dựng một cuộc sống an vui phù hợp với truyền thống đạo đức của dân tộc
Việt Nam.
c. Ảnh hưởng Phật Giáo qua các tác phẩm Văn học
Bên cạnh ca dao bình dân, trong các tác phẩm văn học của các nhà thơ,
nhà văn chúng ta cũng thấy có nhiều bài thơ, tác phẩm chịu ảnh hưởng nhiều
hay ít của phật giáo. Ở đây chúng ta không đề cập đến dòng văn học chính
thống của phật giáo, tức là tác phẩm do các thiền sư sáng tác trong quá trình
tu tập của mình, mà chỉ nói đến các thơ văn Việt Nam chịu sự ảnh hưởng của
triết lý phật giáo mà thôi. Cái ảnh hưởng đó có ngay từ khi phật giáo du nhập
vào nước Việt, nghĩa là khi chữ Hán còn thịnh hành, nhưng để thấy rõ ràng
hơn, ta chỉ đề cập đến sự ảnh hưởng của phật giáo trong thơ văn từ khi người
Việt Nam đã viết chữ Nôm, chữ Việt thành thạo nghĩa là bắt đầu thừ thế kỷ
thứ 18 trở về sau.
d. Ảnh hưởng Phật Giáo qua phong tục, tập quán
Phong tục tập quán thể hiện đặc sắc và tính đặc thù về văn hóa của mỗi
dân tộc. Thông qua việc tìm hiểu phong tục tập quán, người ta tìm lại được
những giá trị văn hóa mang bản chất truyền thống của các dân tộc. Đối với
người Việt Nam, những phong tục tập quán chịu ảnh hưởng phật giáo khá
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
nhiều. Song ở đây người viết chỉ đề cập đến những tập tục phổ biến trong đời
sống hằng ngày của người Việt.
* Ảnh hưởng Phật Giáo qua tập tục ăn chay, thờ Phật, phóng sanh
và bố thí
Về ăn chay, hầu như tất cả người Việt Nam đều chịu ảnh hưởng nếp
sống văn hóa này. Ăn chay hay ăn lạt xuất phát từ quan niệm từ bi của Phật
giáo. Vì khi đã trở về với Phật pháp, mỗi người Phật tử phải thọ giới và trì
giới, trong đó giới căn bản là không sát sinh hại vật, mà trái lại phải thương
yêu mọi loài. Trong hành động lời nói và ý nghĩa, người phật tử phải thể hiện
lòng từ bi. Điều không thể có được khi con người còn ăn thịt, còn uống máu
chúng sinh. Để đạt được mục đích đó, người phật tử phải dùng đến phương
pháp ăn chay. Cố nhiên người xuất gia ăn chay trường, còn phật tử tại gia còn
nhiều trở ngại nên chỉ ăn chay kỳ. Thông thường người Việt Nam, cả phật tử
lẫn người không phải phật tử cũng theo tục lệ đặc biệt này, họ ăn chay mỗi
tháng hai ngày, là ngày mùng một và ngày rằm mỗi tháng, có người ăn mỗi
tháng bốn ngày là ngày 01, 14, 15 và 30, nếu tháng thiếu thì ăn chay ngày 29,
có người ăn mỗi tháng sáu ngày là những ngày mùng 8,14, 15, 23, 29 và 30
(nếu tháng thiếu thì ăn chay ngày 28, 29), có người phát tâm ăn chay mỗi
tháng mười ngày là ngày 1,8,14,15,18,23,24, 28 và 30 và mùng 1 (nếu tháng
thiếu thì ăn vào ngày 27,28,29) cũng có nhiều người phát nguyện ăn chay
suốt cả tháng (thường là tháng bảy âm lịch) hoặc ba tháng (tháng giêng, tháng
bảy và tháng mười) hay cả năm, đôi khi có một số người đi phát nguyện ăn
trường trai giống như những người xuất gia.
* Ảnh hưởng Phật Giáo qua tập tục cúng rằm, mùng một và lễ
chùa
Theo đúng truyền thống tập tục cúng rằm, mùng một là tập tục cúng
sóc vọng, tức là ngày mặt trời mặt trăng thông suốt nhau, cho nên thần thánh,
tổ tiên có thể liên lạc, thông thương với con người, sự cầu nguyện sẽ đạt tới
sự cảm ứng với các cõi giới khác và sự cảm thông sẽ được thiết lập là ngày
trong sạch để các vị tăng kiểm điểm hành vi của mình, gọi là ngày Bố Tát và
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
ngày sám hối, người tín đồ về chùa để tham dự lễ sám hối, cầu nguyện bỏ ác
làm lành và sửa đổi thân tâm. Quan niệm ngày sóc vọng là những ngày
trưởng tịnh, sám hối, ăn chay là xuất phát từ ảnh hưởng của Phật giáo Đại
thừa. Ngoài việc đi chùa sám hối, ở nhà vào ngày rằm và mùng một, họ sắm
đèn, nhang, hương hoa để dâng cúng Tam Bảo và tổ tiên Ông Bà, thể hiện
lòng tôn kính, thương nhớ những người quá cố và cụ thể hóa hành vi tu tâm
dưỡng tính của họ.
Bên cạnh việc đi chùa sám hối vào ngày rằm, mùng một , người Việt
Nam còn có tập tục khác là đi viếng chùa, lễ Phật vào những ngày hội lớn
như ngày rằm tháng giêng, rằm tháng tư (Phật Đản) và rằm tháng bảy (lễ Vu
lan). Đây là một tập tục, một nhu cầu không thể thiếu được trong đời sống
người Việt. Tuy nhiên, đi viếng chùa cũng tùy thuộc vào mục đích và quan
niệm của mỗi người. Cánh cửa chùa bao giờ cũng rộng mở đối với thập
phương bá tánh, nhất là các ngày hội lớn của Phật giáo, của dân gian (tết
Nguyên Đán) hoặc những ngày kỷ niệm lớn của lịch sử dân tộc, (giổ tổ Hùng
Vương). Vào những ngày này, đông đảo các tầng lớp nhân dân, các giới trong
xã hội đều quy tụ về đây. Trước cánh cửa thiền môn, những khuôn mặt trang
nghiêm, vẻ đẹp thanh thoát của hoa huệ, hoa cúc chen lẫn với hương trầm
quyện tỏa tạo nên bầu không khí ấm cúng, linh thiêng, thể hiện tấm lòng
thành kính của họ đối với Đức Phật và các bậc Thánh Hiền. Những hình ảnh
đó đã góp phần tạo nên bản sắc và nét đẹp văn hóa của dân tộc Việt. Trong
dòng người tấp nập, đông đảo đó không phải ai cũng đến đây vì lý do tín
ngưỡng thuần túy. Một số đông người chỉ đơn giản muốn đi xem lễ hội hoặc
thích chiêm ngưỡng vẻ đẹp của chùa chiền nhưng khi đã hội nhập vào bầu
không khí trang nghiêm họ cũng thấy mình trở nên đỉnh đạc và trầm tĩnh hơn,
đây là cơ hội giúp họ quay về với Đạo Phật.
* Ảnh hưởng Phật Giáo qua nghi thức ma chay, cưới hỏi
Đây cũng là sinh hoạt thường xảy ra trong đời sống người Việt. Về ma
chay, theo phong tục của người Việt Nam và Trung Hoa trước đây rất là
phiền phức và hao tốn. Tuy nhiên nhờ có sự dẫn dắt của chư tăng thì tang lễ
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
diễn ra đơn giản và trang nghiêm hơn. Khi trong gia đình (theo Đạo Phật) có
người qua đời, thân quyến đến chùa thỉnh chư tăng về nhà để giúp đỡ phần
tang lễ (thường gọi là làm ma chay). Thông thường các nghi thức trong tang
lễ được diễn ra tuần tự như sau : (1) Nghi thức nhập liệm người chết; (2) Lễ
phát tang; (3) Lễ tiến linh (cúng cơm); (4) Khóa lễ kỳ siêu cho hương linh; (5)
Lễ cáo Triều Tổ (cáo tổ tiên ông Bà trước giờ di quan); (6) Lễ di quan và hạ
huyệt; (7) Đưa lư hương, long vị, hình vong về nhà hoặc chùa; (8) Lễ an sàng;
(9) Cúng thất (tụng kinh cầu siêu và cúng cơm cho hương linh trong bảy tuần
gồm 49 ngày, mỗi tuần cúng một lần); (10) Lễ tiểu tường (giáp năm, sau ngày
hương linh mất một năm); (11) Lễ đại tường (Lễ xã tang, sau ngày hương linh
qua đời hai năm).
Việc cưới hỏi, tầm ảnh hưởng của Phật giáo tỏ ra ít phức tạp hơn so với
Thiên Chúa giáo, Khổng giáo hay Hồi giáo. Trước khi tiến tới hôn nhân,
nhiều đôi bạn trẻ theo tín ngưỡng Phật giáo, thường đến chùa khấn nguyện
với chư Phật phù hộ cho mối lương duyên của họ được thuận buồm xuôi gió.
Đến ngày cưới hỏi, họ được hướng dẫn về chùa để chư tăng làm lễ "hằng
thuận quy y" trước khi rước dâu. Đó là một lễ chúc lành ngắn gọn và được
chư tăng khuyên dạy một số nguyên tắc đạo đức Phật giáo, để làm kim chỉ
nam cho cuộc sống mới.
Ngoài những phong tục của người Việt Nam chịu ảnh hưởng Phật giáo
đã được kể trên, chúng ta còn thấy một số tập tục khác cũng tương đối phổ
biến và có ít nhiều liên quan đến Phật giáo mà chúng ta phải ghi nhận.
* Các phong tục tập quán khác
- Tập tục đốt vàng mã:
Đây là tập tục rất phổ biến ở Việt Nam mà người Việt đã tiếp nhận từ
Phật giáo Trung Quốc. Nhiều người ngộ nhận rằng tập tục này xuất gia từ
quan điểm nhân quả luân hồi của Phật giáo, do đó nó đã tồn tại trong Phật
giáo từ xưa cho tới ngày nay. Nếu đời này ai ăn ở hiền lành, tu tâm dưỡng
tánh thì đời sau sẽ tái sinh trở lại làm người hạnh phúc, sung sướng giàu sang
hoặc vãng sanh về thế giới cực lạc. Còn nếu kiếp này ăn ở tệ bạc, làm nhiều
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
điều ác, sau khi chết sẽ bị đọa xuống địa ngục cõi âm ti chịu nhiều đau khổ.
Người nhiều tội lỗi hay không có ai thờ cúng, cầu siêu thì ở nơi địa ngục bị
oan ức, đói lạnh, không thể siêu thoát được hoặc đầu thai được. Cho nên
những người thân ở nơi dương thế phải thờ cúng, tụng kinh cầu siêu để người
thân của mình dưới cõi âm ti bớt đi phần tội lỗi hoặc được ấm no mà thoát
kiếp. Sau khi cúng giỗ, ngày vọng người chết sẽ nhận được những vật dụng,
tiền bạc đã cúng và đốt đó. Trong các đồ mã và giấy tiền vàng bạc để cúng
thường có hình ảnh (Phật Di Lặc hay Bồ Tát Quan Âm) hoặc chữ nghĩa (chú
vãng sanh, chữ triện) có yếu tố của Phật giáo với ý đồ mong sự cứu độ của
Chư Phật đối với người đã khuất.
- Tập tục coi ngày giờ:
Đây là một tập tục ăn sâu vào tập quán của người Việt nói riêng và cả
Châu Á nói chung. Mỗi khi sắp làm một việc gì quan trọng như xây dựng nhà
cửa, đám chết, đám cưới, xuất hành đầu năm người ta thường về chùa để
nhờ các thầy coi giúp giùm ngày nào tốt thì làm ngày nào xấu thì tránh.
Thông thường người ta hay tránh ba ngày: Mùng 05, 14, 23, họ cho ba ngày
này là xuôi xẻo, là bất hạnh, cần phải tránh.
Theo cái nhìn của Phật giáo thì đây cũng là một loại hình mê tín, người
Phật tử không nên chạy theo. Đức Phật dạy rằng với người làm điều lành,
ngày nào cũng là ngày tốt với người làm việc tốt, ngày nào cũng là ngày lành.
Năm tháng đối với người làm thiện đều là ngày tốt cả, gieo nhân thiện thì sẽ
gặt quả lành. Giáo lý nhân quả của Đạo Phật là cán cân công bằng với khổ
đau và hạnh phúc của con người chứ không phải là sự phân định của hên
xuôi.
- Tập tục cúng sao hạn:
Tập tục này rất phổ biến và ăn sâu vào tập quán của người Việt và lại
có sự tham gia của Phật giáo. Nguyên nhân cũng bắt nguồn từ Trung Quốc,
sau truyền qua Việt Nam rồi vào trong Phật giáo. Thời xưa ta có Tam giáo
đồng nguyên: Phật, Lão và Khổng giáo, đồng quy về mặt nguồn. Chủ trương
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
như nhau, cùng một thiện chí để đóng góp cho xã hội, phục hưng đạo đức,
đưa đời sống của con người đến ấm no hạnh phúc
- Tập tục xin xăm, bói quẻ:
Xin xăm bói quẻ là một việc cầu may. Cũng bắt nguồn từ Trung Quốc,
một loại hình sinh hoạt khá rầm rộ tại các chùa, đình, miếu vào dịp đầu năm
mới hoặc các ngày lễ lớn. Các chùa làng có thờ Quan Thánh Đế Quân thường
có đi đôi với việc xin xăm. Người xin xăm trước hết đến lạy Phật rồi sang bàn
thờ Quan Thánh, khấn nguyện xin một quẻ xăm, rồi họ lắc ống xăm có 100
thẻ để lấy một thẻ rớt ra, sau đó họ cầm quẻ xăm đến nhờ thầy trù trì giải đáp
giùm vận mạng của mình. Mỗi thẻ ứng với một lá xăm có ghi sẵn trong
những điều tiên đoán về công việc làm ăn, học tập, hôn nhân, gia đình của
mỗi người bốc được quẻ xăm đó. Đây là một tập tục không lành mạnh do tin
tưởng vào sự may rủi của số phận đã được sắp đặt, an bài từ trước. Như sách
xưa có câu "phước chí tâm linh, họa lai thần ám". Nghĩa là người gặp lúc
phước đến thì giở quẻ ra đều tốt, khi họa lai thì rút lá xăm nào cũng xấu. Thế
là tốt xấu tại mình, không phải tại xăm quẻ. Người Phật tử chân chính cần
phải loại bỏ những loại hình mê tín này.
Phong tục tập quán tại Việt Nam trong quá trình tồn tại và phát priển đã
chịu nhiều tác động của trào lưu văn hóa khác nhau. Nhất là từ Trung Quốc.
Trong đó Phật giáo đã dự phần quan trọng trong việc định hình và duy trì
không ít các tập tục dân gian mà chúng ta thấy vẫn còn tồn tại cho tới ngày
nay. Tuy nhiên, không phải các tập tục có sự ảnh hưởng của Phật giáo là tốt
tất cả, mà trong đó có tập tục cần phải chắc lọc lại để phù hợp với chánh
pháp. Đó là nhiệm vụ nặng nề của các nhà truyền giáo trong thời hiện đại.
Bên cạnh sự ảnh hưởng trong các phong tục tập quán của dân tộc. Phật Giáo
còn ảnh hưởng qua các loại hình nghệ thuật như: Nghệ thuật tạo hình, nghệ
thuật sân khấu cải lương
* Ảnh hưởng của Phật Giáo tới các loại hình nghệ thuật
- Phật Giáo thể hiện qua nghệ thuật sân khấu (Hát bội, hát chèo,
cải lương và kịch nói).
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Nghệ thuật sân khấu cũng là một loại hình văn hóa, nhất là các chủng
loại này thuộc về di sản mang tính bản sắc của văn hóa dân tộc song song với
những phần đã nêu ra ở trên. Tính triết lý "nhân quả báo ứng" của Phật giáo
đóng vai trò quan trọng trong các bài ca tuồng, vở diễn phù hợp với đạo lý
phương Đông và nếp sống truyền thống của dân tộc.
- Ảnh hưởng Phật Giáo qua nghệ thuật tạo hình:
+ Về kiến trúc:
Khi Phật Giáo truyền vào Việt Nam thì tinh thần khai phóng của Phật
Giáo phối hợp cùng với lối tư duy tổng hợp của dân tộc Việt đã tạo ra một mô
hình kiến trúc rất riêng cho Phật Giáo ở Việt Nam. Chùa tháp ở Việt Nam
thường được xây dựng với lối kiến trúc đặc biệt, mái chùa bao giờ cũng ẩn
dấu sau lũy tre làng, dưới gốc cây đa hay ở một nơi có cảnh trí thiên nhiên
đẹp hoặc thanh vắng. Theo Nguyễn Quân và Phan Cẩm Thương thì kiến trúc
Chùa Tháp ở Việt Nam là "một quần thể kiến trúc có quy mô không lớn,
tương xứng với tầm vóc con người, phân bố lớp kiến trúc theo một trục dọc
kéo dài gây cảm giác đi sâu không cùng, đưa tự nhiên xen kẻ trong các thành
phần, chú trọng cảnh quan sông nước, vườn chùa, làm cho công trình có tính
chất cởi mở luôn lớn hơn khối thực thể của nó". (26)
+ Về điêu khắc:
Tiêu biểu ta thấy có các tác phẩm như tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn
tay (28). Chùa Hạ (Vĩnh Phú, Bắc Việt, cao 3,2m), 16 pho tượng tổ gỗ của chùa
Tây Phương (Hà Tây, Bắc Việt), Bộ tượng Thập Bát La Hán chùa Phước Lâm
(Hội An, Quảng Nam Đà Nẵng), Bộ tượng Thập Bát ở chùa Tràng (Mỹ Tho),
tượng Tuyết Sơn chùa Trăm Gian (Hà Tây). Tượng Phật Thích Ca, cao 1,07m
bằng đồng là hiện vật Bảo tàng lịch sử TPHCM
II. Kết luận
Khi Phật Giáo được truyền vào Việt Nam đã được các vị Thiền Sư người
Việt bản địa hóa, khiến Phật Giáo hòa mình vào lòng dân tộc tạo nên một sắc
thái đặc biệt của riêng Việt Nam và Đạo Phật đã ảnh hưởng đến mọi sinh hoạt
của người Việt từ triết lý, tư tưởng, đạo đức, văn học, nghệ thuật cho đến phong
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
tục tập quán, nếp sống nếp nghỉ tìm hiểu và nghiên cứu về "Sự ảnh hưởng của
Phật Giáo trong đời sống người Việt", chúng ta càng thấy rõ nhận định trên. Từ
quan niệm nhân sinh quan, thế giới quan, đạo lý, thẩm mỹ cho đến lời ăn tiếng
nói của quảng đại quần chúng ít nhiều đều chịu ảnh hưởng của triết lý và tư
tưởng Phật Giáo.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét